Eylülde tarımda fiyat dengesi değişti: Üretici ile market arasındaki fark 7,3 kata çıktı

Eylül ayında tarımda ne değişti?

Eylül ayında üretici ile market arasındaki fiyat farkının en yüksek olduğu ürün limon oldu. TZOB verilerine göre üreticide 7 TL olan limon, markette 51,34 TL'ye satıldı. Böylece üretici-market fiyat farkı yüzde 633,4 olarak hesaplandı ve market fiyatı üretici fiyatının yaklaşık 7,3 katına ulaştı.

Limonu yüzde 339,1 ile kuru incir, yüzde 337,8 ile havuç, yüzde 237,9 ile elma ve yüzde 228,3 ile maydanoz takip etti.

Ancak Eylül bilançosunun yalnızca market fiyatları açısından okunması yeterli değil. Üreticinin karşı karşıya olduğu gübre, mazot ve yem maliyetleri de aynı ayda yükseldi.

Üretici ile market arasındaki en yüksek fiyat farkları

TZOB'nin Eylül verilerine göre limon 7,3 kat, kuru incir ve havuç 4,4 kat, elma 3,4 kat, maydanoz ise 3,3 kat fiyat farkıyla üretici-market karşılaştırmasında öne çıktı.

Buradaki farkın tamamının üreticinin kazancı olarak değerlendirilmemesi gerekiyor. Üretici ile market arasındaki zincirde hal, taşıma, depolama, fire, işçilik, ambalaj, işletme giderleri ve perakende maliyetleri gibi farklı kalemler bulunuyor. Dolayısıyla TZOB'nin açıkladığı oran üreticinin market fiyatı ile arasındaki fiyat farkını gösteriyor; doğrudan üretici kâr marjını ifade etmiyor.

Markette Eylül ayının zam şampiyonu patlıcan oldu

TZOB'nin 36 ürün üzerinden yaptığı karşılaştırmaya göre Eylül ayında market fiyatlarında 25 üründe artış, 11 üründe ise düşüş görüldü.

Markette fiyatı en fazla yükselen ürün yüzde 26 ile patlıcan oldu. Patlıcanı yüzde 21,1 ile kırmızı mercimek, yüzde 18,5 ile sivri biber, yüzde 16,4 ile yeşil mercimek ve Antep fıstığı takip etti.

Buna karşılık markette fiyatı en fazla gerileyen ürün yüzde 39,5 ile limon oldu. Limonu yüzde 33,4 ile yeşil soğan, yüzde 21 ile kuru soğan, yüzde 18,3 ile elma ve yüzde 14,3 ile mısırözü yağı izledi.

Bu tablo, aynı ay içerisinde bazı ürünlerde üretici fiyatı yükselirken market fiyatının düşebildiğini veya bunun tersinin yaşanabildiğini de gösteriyor.

Üreticide en fazla artış kuru fasulyede

Eylül ayında üretici fiyatları açısından en dikkat çekici hareket kuru fasulyede görüldü. TZOB verilerine göre kuru fasulyenin üretici fiyatı Ağustos sonundaki 39,86 TL/kg'dan 64,79 TL/kg'a yükseldi. Aylık artış yüzde 62,5 oldu.

Üretici fiyatında kuru fasulyeyi yüzde 23,3 ile patlıcan, yüzde 15,5 ile elma, yüzde 13,1 ile kabak ve yüzde 12,1 ile yeşil mercimek takip etti.

Buna karşılık kuru incirde üretici fiyatı 250 TL/kg'dan 130 TL/kg'a gerileyerek yüzde 48 düştü. Limon üretici fiyatı da 10 TL/kg'dan 7 TL/kg'a inerek yüzde 30 geriledi.

Girdi maliyetlerinde Eylül tablosu

Üretici açısından Eylül ayının bir diğer önemli başlığı girdi fiyatları oldu. TZOB verileri, özellikle gübre ve mazot tarafında aylık artışların dikkat çektiğini ortaya koyuyor.

TZOB'nin verilerine göre Eylül'de yıllık bazda da önemli artışlar gerçekleşti. Mazot fiyatı geçen yılın aynı ayına göre yüzde 70,7, amonyum nitrat yüzde 69,2, amonyum sülfat yüzde 55,6, 20.20.0 gübresi yüzde 38,6, DAP yüzde 35,9, besi ve süt yemleri ise yüzde 31,8 arttı.

Üretici açısından Eylül bilançosu ne söylüyor?

Eylül verilerinde iki farklı hareket aynı anda görülüyor. Bir tarafta bazı ürünlerin üretici fiyatları yükselirken, diğer tarafta üretimin devamı için kullanılan temel girdilerde de artış yaşandı.

Örneğin mazotun litre fiyatı Ağustos sonunda 83,83 TL iken Eylül sonunda 94,60 TL'ye çıktı. Bu, 100 litrelik kullanım üzerinden düşünüldüğünde yalnızca bir ay içerisinde 1.077 TL'lik ilave yakıt maliyeti anlamına geliyor.

Gübre tarafında ise DAP'ın ton fiyatındaki 4.354 TL'lik aylık artış, 1 ton DAP kullanan işletme açısından aynı miktarda ilave maliyet oluşturuyor. Ancak gerçek üretim maliyetindeki etki, kullanılan gübre miktarına göre değişiyor.

Bu nedenle Eylül verilerini değerlendirirken yalnızca ürünün satış fiyatına değil, üretim için harcanan girdilerin aynı dönemdeki hareketine de bakmak gerekiyor.

TarımTR'nin değerlendirmesi

TZOB'nin Eylül verileri, tarım piyasasında tek bir fiyat hareketinden söz etmenin mümkün olmadığını gösteriyor. Bazı ürünlerde üretici fiyatları yükselirken bazı ürünlerde sert düşüşler yaşandı. Market tarafında da benzer şekilde ürünler arasında önemli ayrışmalar görüldü.

Üretici açısından daha önemli olan ise bu fiyat hareketlerinin girdi maliyetleriyle birlikte değerlendirilmesi. Eylül ayında mazot, gübre ve yem fiyatlarında görülen artışlar, özellikle yeni sezon hazırlığı yapan işletmelerin maliyet hesabını doğrudan etkileyebilecek kalemler arasında yer aldı.

TarımTR'nin teknik notu: Üretici-market fiyat farkı, tek başına üreticinin ne kadar kazandığını göstermez. Sağlıklı bir üretici hesabı için ürünün satış fiyatının yanında dekar başına verim, toplam üretim maliyeti, fire, işçilik, nakliye, depolama ve pazarlama giderleri de birlikte değerlendirilmelidir.

Üretici bugün ne yapmalı?

Ekim ayına girilirken özellikle kışlık ürün ekimi yapan üreticilerin mazot, gübre ve tohum maliyetlerini sezon başında ayrı ayrı hesaplaması önem taşıyor. Satış fiyatı beklentisini tek başına değil, beklenen verimle birlikte değerlendirerek dekar başına başa baş maliyetini görmek daha sağlıklı bir planlama sağlayabilir.

Sık sorulan sorular

Eylül ayında üretici-market fiyat farkı en yüksek hangi üründe oldu?
Limon yüzde 633,4'lük farkla ilk sırada yer aldı. Üreticide 7 TL olan limon markette 51,34 TL'ye satıldı.

Eylül ayında markette en fazla hangi ürün zamlandı?
Patlıcan yüzde 26 artışla ilk sırada yer aldı.

Eylül ayında üretici fiyatı en fazla hangi üründe arttı?
Kuru fasulyenin üretici fiyatı aylık yüzde 62,5 artarak 39,86 TL/kg'dan 64,79 TL/kg'a yükseldi.

Eylül ayında mazot ne kadar arttı?
TZOB'nin girdi fiyatları verisine göre mazot 83,83 TL/litreden 94,60 TL/litreye yükseldi; aylık artış yüzde 12,8 oldu.

Kaynak bilgisi

Haberin temel verileri, Türkiye Ziraat Odaları Birliği'nin 1 Ekim 2026 tarihli “Eylül ayında üretici market ile girdi fiyatlarında yaşanan değişimler” raporundan alınmıştır. Üretici ve market fiyatları 28 Ağustos–28 Eylül 2026 dönemindeki değişimleri, girdi fiyatları ise Ağustos-Eylül 2026 karşılaştırmasını göstermektedir.

İlgili İçerikler

• Mazot 100 TL'yi aştı: 60 litrelik traktör deposu kaç kilo buğday ediyor?
• Haftada bir sulama dönemi bitiyor! Toprağın altındaki sensörler çiftçiye ne zaman su vereceğini söylüyor
• Şeker pancarında hasat yaklaşırken üreticinin hesabı: 1 ton pancardan kaç kilo şeker çıkıyor?
• Buğday ekimi öncesi 1 dekar maliyeti: Çiftçinin tarlaya girmeden yapması gereken hesap
• Gıda arz güvenliğinde yeni dönem: Türkiye tarım diplomasisini güçlendiriyor