Küçükbaş hayvancılıkta kış hazırlığı: Koyun ve keçiler için soğuklar başlamadan yapılması gerekenler

Havaların soğumasıyla birlikte koyun ve keçilerin bakım ve besleme yönetimi değişiyor. Meraya dayalı yetiştiricilik yapan işletmelerde otlatma süresinin kısalması, kaba yem ihtiyacının artması ve hayvanların daha uzun süre ağılda tutulması işletmeler açısından yeni bir dönemin başlangıcı anlamına geliyor.

Kış hazırlığında yalnızca hayvanların soğuktan korunmasına odaklanmak ise yeterli değil. Aşırı nem, yetersiz havalandırma, ıslak altlık, kirli su ve dengesiz yemleme de kış döneminde işletmelerin karşılaşabileceği önemli sorunlar arasında yer alıyor.

Tarım ve Orman Bakanlığının küçükbaş yetiştiriciliğine ilişkin teknik kaynaklarında da ağıl havalandırmasının hayvanlara sürekli temiz hava sağlayacak şekilde düzenlenmesi, fazla nemin uzaklaştırılması ve barınakların kuru tutulması gerektiği belirtiliyor.

Kış gelmeden ağılın en önemli kontrolü: Havalandırma

Kışın yapılan en yaygın hatalardan biri, hayvanlar üşümesin düşüncesiyle ağılın hava girişlerini tamamen kapatmak.

Oysa küçükbaş hayvanların bulunduğu kapalı alanlarda havalandırmanın amacı yalnızca sıcaklığı düşürmek değil; nemi, kötü kokuları, tozları ve zararlı gazları uzaklaştırmak.

Özellikle hayvanların uzun süre kapalı kaldığı dönemlerde yetersiz hava değişimi ağıl içerisinde nemin yükselmesine ve hava kalitesinin bozulmasına neden olabilir.

Bakanlığın koyun yetiştiriciliği rehberinde de havalandırmanın temel amacının fazla ısı ve nemin yanı sıra toz, mikroorganizma ve gazların uzaklaştırılması olduğu vurgulanıyor. Ayrıca barınak sıcaklığını yükseltmek amacıyla havalandırmanın kısıtlanmaması gerektiği belirtiliyor.

Üretici ne yapmalı?

• Hava giriş ve çıkış noktalarını kontrol edin.
• Ağılın tamamen havasız kalmasını önleyin.
• Hayvanların üzerine doğrudan sert hava akımı gelmemesine dikkat edin.
• Tavan ve duvarlarda yoğuşma olup olmadığını takip edin.
• Havalandırmayı hayvan yoğunluğu ve hava şartlarına göre ayarlayın.

Altlık ıslanıyorsa kış hazırlığı tamamlanmış sayılmaz

Küçükbaş işletmelerinde kış boyunca dikkat edilmesi gereken temel konulardan biri de zeminin kuru tutulması.

Yağışla birlikte ağıl içine su girmesi, sulukların çevresinde sürekli ıslaklık oluşması veya altlığın yeterince yenilenmemesi hayvanların konforunu ve sağlık koşullarını olumsuz etkileyebilir.

Bakanlığın küçükbaş hayvanların kötü ve ekstrem hava koşullarından korunmasına yönelik teknik dokümanında da yetişkin koyun ve keçiler ile kuzu ve oğlakların kuru tutulması, yağışlı dönemlerde ağıl içine yağmur ve kar girişinin önlenmesi ve yeterli kuru altlık kullanılması öneriliyor.

Üretici ne yapmalı?

• Çatı ve duvarlarda su sızıntısı olup olmadığını kontrol edin.
• Ağıl girişlerinde yağmur ve kar suyunun içeri girmesini önleyin.
• Suluk çevresindeki ıslaklığı düzenli temizleyin.
• Islanan altlığı gecikmeden değiştirin.
• Zeminin drenajını kontrol edin.

Kışın yem hesabı değişiyor

Soğukların başlamasıyla birlikte meranın işletmeye sağladığı yem miktarı azalabiliyor. Bu nedenle yetiştiricinin kışa girmeden önce elindeki kaba yem ve diğer yem kaynaklarını hesaplaması gerekiyor.

Özellikle sürünün tamamına yetecek yem miktarının son anda hesaplanması, kış ortasında yüksek maliyetle yem temin edilmesine neden olabilir.

Koyun ve keçilerin besleme programı; hayvanın yaşı, canlı ağırlığı, gebelik dönemi, süt verimi, kondisyonu ve işletmenin üretim modeline göre değişir. Bu nedenle bütün sürüye tek tip yemleme programı uygulamak yerine hayvan gruplarının ihtiyaçlarının ayrı değerlendirilmesi daha doğru olur.

Özellikle gebeliğin son dönemindeki koyunlarda enerji ve besin maddesi ihtiyacı artabileceğinden, yemleme programının doğum takvimine göre planlanması önem taşıyor.

Üretici ne yapmalı?

• Kışlık kaba yem stokunu şimdiden hesaplayın.
• Sürüdeki gebe, sağmal, genç ve damızlık hayvanları ayrı değerlendirin.
• Yem değişikliklerini bir anda yapmayın.
• Küflü, bozulmuş veya kalitesi şüpheli yemleri kullanmayın.
• Hayvanların kondisyonunu düzenli takip edin.

Su soğuk havalarda da ihmal edilmemeli

Kış aylarında yetiştiricilerin bazen yalnızca yem miktarına odaklanması, temiz su yönetiminin geri plana atılmasına yol açabiliyor.

Oysa koyun ve keçilerin her dönemde temiz ve ulaşılabilir suya ihtiyacı bulunuyor. Sulukların donması, kirlenmesi veya hayvanların suya ulaşmakta zorlanması işletmede ciddi bir yönetim sorununa dönüşebilir.

Bu nedenle kış hazırlığında sulukların konumu, temizliği ve donma ihtimali ayrıca kontrol edilmeli.

Üretici ne yapmalı?

• Sulukları her gün kontrol edin.
• Suyun temizliğini takip edin.
• Don olayının görüldüğü bölgelerde sulukların donma riskine karşı önlem alın.
• Yemlik ve sulukların hayvanların rahat ulaşabileceği şekilde yerleştirildiğinden emin olun.

Koyun ve keçilerde kış öncesi sağlık kontrolü

Kış başlamadan önce sürünün genel sağlık durumunun değerlendirilmesi de önem taşıyor.

Topallık, zayıflık, öksürük, burun akıntısı, ishal veya başka hastalık belirtileri gösteren hayvanların sürü içerisinde fark edilmeden bırakılması, özellikle kapalı barınma döneminde sorunların büyümesine yol açabilir.

Kuzu ve oğlakların bulunduğu işletmelerde ise bakım ve barınak koşullarına daha fazla dikkat edilmesi gerekiyor. Bakanlığın bilgilendirmelerinde kuzu barınaklarının kuru, temiz ve iyi havalandırılmış olması gerektiği vurgulanıyor.

Aşı ve parazit mücadelesi gibi uygulamalar ise işletmenin sağlık programına ve veteriner hekimin değerlendirmesine göre yürütülmeli.

Gebe hayvanlar için kış hazırlığı daha önemli

Kış dönemine girilirken sürüde gebelik durumunun bilinmesi, yemleme ve barınak yönetiminin planlanmasını kolaylaştırır.

Özellikle doğuma yaklaşan hayvanların aşırı kalabalık, kaygan zemin, dar geçiş veya ani hareketlerin olduğu ortamlarda tutulmaması önem taşıyor.

Koyun yetiştiriciliğine ilişkin Bakanlık kaynaklarında da doğuma yaklaşan gebe hayvanların dar geçitlerden geçirilmemesi ve birbirlerini sıkıştırabilecekleri koşullardan kaçınılması tavsiye ediliyor.

Bu nedenle kış hazırlığı yalnızca “ağıl kapatmak” olarak görülmemeli; doğum dönemine girecek hayvanların ihtiyaçları da önceden planlanmalı.

Kışın meraya çıkacak sürüler için de hazırlık gerekli

Her küçükbaş işletmesinin hayvanları bütün kış boyunca kapalı alanda tutması gerekmiyor. Bölgenin iklimi, mera koşulları, yağış, kar örtüsü ve işletmenin üretim sistemi otlatma programını belirliyor.

Mera şartlarının uygun olduğu dönemlerde kontrollü otlatma yapılabilir. Ancak aşırı yağışlı, karlı veya zeminin hayvanların hareketini ve beslenmesini zorlaştırdığı koşullarda işletmenin alternatif yem planının hazır olması gerekiyor.

Bu nedenle yetiştiricinin “kışın meraya çıkılır mı?” sorusuna tek bir cevap aramak yerine kendi bölgesindeki hava ve mera koşullarını değerlendirmesi gerekiyor.

Kış hazırlığında en çok yapılan 6 hata

1. Ağılın bütün hava girişlerini kapatmak

Hayvanları soğuktan korumak amacıyla havalandırmayı tamamen kesmek nem ve hava kalitesi sorunlarına yol açabilir.

2. Islak altlığı uzun süre değiştirmemek

Kuru zemin ve yeterli altlık, kış döneminde barınak yönetiminin temel unsurlarından biridir.

3. Yem stokunu son haftaya bırakmak

Kışlık kaba yem ihtiyacının önceden hesaplanmaması, fiyat ve tedarik açısından yetiştiriciyi zor durumda bırakabilir.

4. Sulukları kontrol etmemek

Donma, kirlenme veya suya erişim problemleri hayvanların su tüketimini etkileyebilir.

5. Gebe hayvanları sürünün tamamıyla aynı şekilde yönetmek

Gebelik dönemindeki hayvanların ihtiyaçları, özellikle doğuma yaklaşıldıkça farklılaşabilir.

6. Hastalık belirtilerini gözden kaçırmak

Kışın hayvanların daha uzun süre kapalı kalması nedeniyle sürü gözleminin düzenli yapılması önem kazanır.

Üretici bugün ne yapmalı?

• Ağıl kontrolü: Çatı, duvar, kapı, pencere ve drenaj sistemini kontrol edin.
• Havalandırma: Hava giriş-çıkış noktalarını temizleyin ve kapatılmaması gereken açıklıkları belirleyin.
• Altlık: Islak ve kirli altlığı yenileyin, kuru altlık stokunu hazırlayın.
• Yem: Kış boyunca kullanılacak kaba yem miktarını hesaplayın.
• Su: Sulukların temizliğini ve donma riskini kontrol edin.
• Sürü: Zayıf, gebe, genç ve sağlık problemi bulunan hayvanları ayrı değerlendirin.
• Sağlık: Aşı ve veteriner kontrol planını gözden geçirin.
• Kayıt: Yem stoğu, hayvan sayısı ve doğum takvimini güncelleyin.

TarımTR'nin teknik değerlendirmesi

Küçükbaş hayvancılıkta kış hazırlığının temel amacı hayvanları yalnızca soğuktan korumak değil; kuru, temiz, havalandırması yeterli ve besleme programı doğru bir ortam oluşturmak.

Kış döneminde özellikle üç konu birlikte yönetilmeli: barınak koşulları, yem-su yönetimi ve sürü sağlığı.

Burada yetiştiricinin dikkat etmesi gereken en önemli noktalardan biri de havalandırma ile sıcaklık arasındaki denge. Ağılın sıcaklığını yükseltmek için havalandırmayı tamamen kapatmak doğru yaklaşım değil. Nem ve hava kalitesinin kontrol altında tutulması, kış boyunca sürünün sağlıklı şekilde barındırılması açısından daha önemli.

Ayrıca koyun ve keçilerin aynı başlık altında ele alınması mümkün olsa da ırk, yaş, gebelik, süt verimi, canlı ağırlık ve işletme sistemi farklılıkları nedeniyle yemleme ve sağlık uygulamalarında tek tip reçete kullanılmamalı.

Bilgi kutusu: Kışa girmeden küçükbaş işletmesinde 8 kontrol

Kontrol	Yapılması gereken
Ağıl	Çatı, duvar, kapı ve drenaj kontrolü
Havalandırma	Nem ve kötü hava birikimini önleyecek hava değişimi
Altlık	Kuru ve temiz altlık
Yem	Kışlık kaba yem stokunun hesaplanması
Su	Temiz ve sürekli ulaşılabilir su
Sürü	Gebe, genç ve zayıf hayvanların ayrı değerlendirilmesi
Sağlık	Veteriner ve aşı programının gözden geçirilmesi
Kayıt	Yem, hayvan ve doğum takviminin güncellenmesi

Sık sorulan sorular

Koyun ve keçiler kışın üşür mü?

Koyun ve keçilerin soğuk hava koşullarına dayanıklılığı; ırk, yaş, vücut kondisyonu, yapağı/kıl örtüsü, rüzgâr, yağış ve barınak koşullarına göre değişir. Bu nedenle yalnızca hava sıcaklığına bakarak değerlendirme yapmak doğru değildir.

Kışın ağılın havalandırması kapatılmalı mı?

Hayır. Ağılın tamamen kapatılması nem ve hava kalitesinin bozulmasına neden olabilir. Amaç hayvanların üzerine doğrudan sert hava akımı vermeden yeterli hava değişimini sağlamaktır.

Kışın koyun ve keçilere daha fazla yem verilmeli mi?

Her hayvan için otomatik olarak aynı miktarda yem artırımı yapılmamalıdır. Enerji ihtiyacı hayvanın yaşına, canlı ağırlığına, gebelik veya süt durumuna ve hava koşullarına göre değişir.

Kışın küçükbaş hayvanlara su verilmeli mi?

Evet. Temiz ve ulaşılabilir su yıl boyunca önemlidir. Kışın özellikle sulukların donması ve kirlenmesi düzenli olarak kontrol edilmelidir.

Gebe koyunlar kışın nasıl korunmalı?

Gebe hayvanlar kuru, temiz ve güvenli bir ortamda tutulmalı; doğuma yaklaştıkça yemleme ve barınak yönetimi yeniden değerlendirilmelidir. Dar geçişler, kaygan zeminler ve hayvanların birbirini sıkıştırabileceği ortamlar önlenmelidir.

İlgili içerikler

• Yumurta tavukçuluğunda kış hazırlığı: Kümes sıcaklığı, havalandırma ve yem tüketimi nasıl yönetilmeli?
• Ahırdaki gizli servet: Hayvan gübresi elektrik, sıcak su ve organik gübreye nasıl dönüşüyor?
• 1 litre süt üretmenin maliyeti ne oldu? Üreticinin cebinde ne kalıyor?
• Hayvancılıkta kazancı artıran yöntem: Kendi rasyonunu hazırlayan üretici yem maliyetini nasıl düşürüyor?