Şeker pancarında hasat zamanı: Pancar ne zaman sökülürse tonaj ve polar korunur?

Şeker pancarı ne zaman sökülmeli?

Şeker pancarında bütün Türkiye için geçerli tek bir söküm tarihi yok. Hasat zamanı; ekim tarihi, çeşidin gelişme süresi, bölgesel iklim, pancarın teknolojik olgunluğu ve şeker fabrikasının kampanya takvimine göre belirlenmeli.

2026-2027 şeker üretim kampanyası kapsamında fabrikalarda pancar alımları başladı. Bu nedenle üreticinin yalnızca takvime bakarak söküm yapması yerine, kendi tarlasındaki gelişimi ve teslim programını dikkate alması gerekiyor. TÜRKŞEKER’in 2026-2027 kampanyası için açıkladığı üretim planı da pancar hasadının geniş bir üretim alanında yürütüldüğünü gösteriyor.

Hasadı geciktirmek tonajı ve polar oranını artırır mı?

Muş ekolojik koşullarında 2025 yılında yayımlanan bilimsel araştırmada dört şeker pancarı çeşidi, ekimden sonraki 150, 175 ve 190. günlerde hasat edildi. İki yıllık çalışmada vejetasyon süresi uzadıkça kök verimi, polar şeker oranı ve şeker veriminde artış görüldü.

Araştırmanın 190. gün hasadında elde ettiği sonuçlar şöyle:

Bu sonuçlar, Muş’un araştırma koşullarında daha uzun gelişme süresinin avantaj sağladığını gösteriyor. Ancak değerler Türkiye genelindeki her tarla için hedef veya garanti olarak kabul edilmemeli. Çeşit, ekim tarihi, iklim ve yetiştirme koşulları sonucu değiştirebilir.

Geç söküm her bölgede kazanç sağlamıyor

Eskişehir koşullarında yapılan ve 2019’da yayımlanan başka bir araştırmada 15 Eylül, 29 Eylül, 13 Ekim ve 27 Ekim hasat tarihleri karşılaştırıldı. Çalışmada hasat tarihinin gecikmesi pancar verimini önemli ölçüde artırmadı; buna karşılık şeker oranında artış görüldü.

Araştırmanın dikkat çekici bulgularından biri de sökülen pancarın tarlada bekletilmesiyle ilgiliydi. Bekleme süresi uzadıkça şeker oranı yükselirken pancar ağırlığı azaldı. Çalışmada uzun süreli bekletme sonucunda ağırlık kaybının %22,11’e ulaştığı bildirildi.

Bu bulgu, polar oranındaki artışın tek başına yeterli olmadığını ortaya koyuyor. Üretici, pancarın kilogram kaybını da hesaba katmalı; söküm sonrasında teslimatın gecikmesi riskini göz ardı etmemeli. Araştırmanın Eskişehir koşullarına ait olduğu ve sonuçların bölgeden bölgeye değişebileceği unutulmamalı. 

Tonaj mı, polar mı? Üreticinin bakması gereken iki değer

Pancar üretiminde yüksek tonaj tek başına yüksek şeker verimi anlamına gelmez. Polar oranı, pancarın içerdiği sakkaroz oranını gösterirken dekara polar şeker verimi, tonaj ile şeker oranının birlikte değerlendirilmesini sağlar.

Örneğin aynı tonajda hasat edilen iki tarlanın polar oranları farklıysa, dekara elde edilen polar şeker miktarı da farklı olur. Bununla birlikte polar şeker miktarı, fabrikada elde edilecek nihai kristal şeker miktarıyla aynı değildir; işleme sırasında randıman ve kayıplar da belirleyicidir.

Bu nedenle üretici, mümkün olduğunda tarlasındaki pancarın gelişimini ve polar ölçümlerini takip etmeli; hasat kararını yalnızca köklerin büyüklüğüne veya takvim tarihine göre vermemeli.

Söküm sırasında tonaj ve kalite kaybı nasıl azaltılır?

Uygun hava koşulunu bekleyin: Yağışlı ve çok nemli zeminde söküm, çamur firesini ve kök hasarını artırabilir.

Makine ayarlarını kontrol edin: Söküm derinliği, baş kesimi, temizleme yoğunluğu ve sürüş hızı kayıpları etkiler.

Kök kırılmalarını önleyin: Kırılan veya zarar gören pancarlar, teslimat ve kalite açısından kayıp oluşturabilir.

Tarlada uzun süre bekletmeyin: Söküm ile fabrikaya teslim arasındaki süreyi alım programına göre planlayın. Bekleme süresi uzadıkça ağırlık ve kalite kayıpları oluşabilir.

Fabrikanın teslim takvimine uyun: En uygun hasat zamanı, yalnızca tarladaki olgunluğa değil, pancarın zamanında işlenebilmesine de bağlıdır.

KWS’nin şeker pancarı hasadı rehberi de kuru günlerin tercih edilmesini; söküm derinliği, sürüş hızı, temizleme ayarı ve kök kırılmalarının kontrol edilmesini öneriyor. 

Üretici bugün ne yapmalı?

Söküm sırasını belirlerken tarlalarınızı ekim tarihi, gelişim durumu ve beklenen verime göre değerlendirin. Polar ölçümü ve fabrika teslim takvimiyle birlikte hava tahminini de kontrol edin; olgunlaşmamış pancarı aceleyle sökmek kadar, sökülmüş pancarı uzun süre tarlada bekletmekten de kaçının.

TarımTR’nin değerlendirmesi

Şeker pancarında doğru hasat tarihi, “ne kadar geç o kadar iyi” yaklaşımıyla belirlenemez. Muş araştırmasında geç hasat verim ve polar açısından avantaj sağlarken, Eskişehir araştırması aynı sonucun her koşulda ortaya çıkmadığını gösteriyor. Üreticinin hedefi, tarlada mümkün olan en yüksek kök ve şeker verimini elde ederken söküm ve teslimat kayıplarını sınırlamak olmalı.

Sık sorulan sorular

Şeker pancarı hangi ayda sökülür?

Türkiye’de söküm dönemi bölgeye, ekim tarihine ve fabrika kampanyasına göre değişir. Eylül ayında başlayan hasat bazı bölgelerde sonbahar boyunca devam edebilir; kesin tarih yerel koşullara göre belirlenmelidir.

Polar oranı artsın diye pancar tarlada daha uzun bırakılmalı mı?

Her zaman değil. Gelişim süresinin uzaması bazı koşullarda polar oranını artırabilir; ancak tonaj artışı garanti değildir. Don, yağış, söküm koşulları ve teslimat gecikmesi de hesaba katılmalıdır.

Sökülen pancar tarlada bekletilebilir mi?

Bekleme sırasında ağırlık ve kalite değişebilir. Teslimat gecikmesi bekleniyorsa fabrika ve ilgili üretici biriminin yönlendirmesi dikkate alınmalı; uzun süreli bekletme otomatik olarak avantaj sayılmamalıdır.

İlgili içerikler

• Şeker pancarında hasat yaklaşırken üreticinin hesabı: 1 ton pancardan kaç kilo şeker çıkıyor?
• Pancar üreticileri dikkat: Yüksek kazancın anahtarı tonaj değil, polar kalitesi!
• Mazot 100 TL'yi aştı: 60 litrelik traktör deposu kaç kilo buğday ediyor?
• Haftada bir sulama dönemi bitiyor! Toprağın altındaki sensörler çiftçiye ne zaman su vereceğini söylüyor
• Şeker pancarında son viraj: Ağustos sulaması nasıl yapılmalı? Kökü büyütürken polar nasıl korunur?