Şeker pancarında son viraj: Ağustos sulaması nasıl yapılmalı? Kökü büyütürken polar nasıl korunur?

• Ağustos, şeker pancarında yüksek su tüketiminin devam ettiği kritik dönemlerden biri.
• İç Anadolu'da ağustos ayı için yaklaşık 270 mm bitki su tüketimi hesaplanıyor.
• Su stresinin uzun sürmesi kök gelişimini ve sakkaroz depolama hızını azaltabiliyor.
• Aşırı sulama da hastalık riskini ve kalite kayıplarını artırabiliyor.
• Sulama kararı takvime göre değil, toprak nemi ve bitkinin gelişim durumuna göre verilmelidir.
• Fazla azot, pancarın teknolojik kalitesini olumsuz etkileyebilecek önemli unsurlardan biri.
• Hasat öncesi sulama ile gelişme dönemi sulaması aynı amaçla yapılmamalıdır.

Ağustos ayında pancarda neden kritik dönem yaşanıyor?

Şeker pancarı, yüksek su ihtiyacı olan ve derin kök sistemi geliştiren bir bitki. Konya İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün yetiştiricilik rehberinde İç Anadolu için ağustos ayındaki su tüketimi yaklaşık 270 mm olarak veriliyor. Aynı kaynakta sezonluk toplam su tüketiminin yaklaşık 1.125 mm olduğu, bunun önemli bölümünün sulamayla karşılandığı belirtiliyor.

Bu nedenle ağustos ayında "sulama artık bitti" düşüncesi birçok tarla için doğru olmayabilir.

Ancak bunun tam tersi olan "pancarı ne kadar çok sularsam o kadar çok kazanırım" yaklaşımı da doğru değil.

Çünkü bu dönemde amaç, kökün su ihtiyacını karşılamakla birlikte toprağı sürekli aşırı nemli tutmamak.

Su az olursa kök ve şeker ne olur?

Şeker pancarında su stresinin uzun sürmesi, bitkinin fotosentez kapasitesini ve depo kök gelişimini olumsuz etkileyebiliyor.

Bilimsel değerlendirmelere göre yeterli su bulunmadığında yapraklarda solgunluk görülebiliyor; stresin uzaması karbonhidrat üretimini, depo kök gelişimini ve sakkaroz depolama hızını düşürebiliyor.

Bu durum üretici açısından iki farklı kayıp anlamına gelebilir:

Kök ağırlığı düşebilir

Bitki yeterli suya ulaşamadığında kökün büyüme hızı gerileyebilir.

Şeker birikimi yavaşlayabilir

Bitkinin yapraklarında üretilen karbonhidratların kökte sakkaroz olarak depolanması da su stresinden etkilenebilir.

Dolayısıyla özellikle sıcak ve kurak ağustos günlerinde tarlayı uzun süre susuz bırakmak, yalnızca tonajı değil kaliteyi de etkileyebilir.

Fazla sulama da çözüm değil

Şeker pancarında kritik noktalardan biri de aşırı sulamadan kaçınmak.

Araştırma kaynaklarında aşırı sulamanın hastalıkların yayılmasını ve kök verimindeki kayıpları artırabileceği, ayrıca şeker kalitesini olumsuz etkileyebileceği belirtiliyor.

Özellikle ağır bünyeli ve drenaj problemi bulunan tarlalarda gereğinden fazla su;

• Kök bölgesinde oksijen yetersizliğine,
• Kök hastalıkları riskinin artmasına,
• Besin maddelerinin dengesinin bozulmasına,
• Sulama maliyetinin yükselmesine

neden olabilir.

Bu nedenle ağustos sulamasında hedef tarlayı suya doyurmak değil, kök bölgesindeki kullanılabilir nemi korumak olmalı.

Sulama aralığı her tarlada aynı olmamalı

Şeker pancarında sulama sıklığının belirlenmesinde toprak yapısı önemli.

Eskişehir İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün tasarruflu su kullanımı rehberinde, 15 Haziran-15 Eylül döneminde orta ve ağır bünyeli topraklarda sulama aralığının yaklaşık 7-8 gün, hafif bünyeli topraklarda ise 5-6 gün olarak verildiği belirtiliyor. Ancak bu değerlerin ortalama koşullara yönelik olduğu, gerçek sulama programının toprak özellikleri ve nem durumuyla birlikte belirlenmesi gerektiği vurgulanıyor.

Bu nedenle komşu tarlada uygulanan sulama programını doğrudan kendi tarlasına taşımak yerine üreticinin;

toprak tipi + mevcut nem + hava sıcaklığı + bitkinin gelişim dönemi + sulama yöntemi

birlikte değerlendirmesi gerekiyor.

Polar için en kritik konu: Aşırı azottan kaçınmak

Şeker pancarında kalite yalnızca suyla belirlenmiyor.

Tarım ve Orman Bakanlığının sulu tarım kaynaklarında yüksek kaliteli pancar için şeker varlığının yüksek, melas oluşturan maddelerin ise düşük olması gerektiği belirtiliyor. Aynı kaynakta özellikle α-amino azotun kalite üzerinde önemli bir etkisinin bulunduğuna dikkat çekiliyor.

Bu nedenle sezonun bu döneminde üreticinin "yaprak daha yeşil olsun, pancar daha çok büyüsün" düşüncesiyle ihtiyaç dışı azot uygulamasına yönelmesi doğru bir yaklaşım değil.

Fazla azot, bitkinin vejetatif gelişimini artırırken teknolojik kalite açısından istenmeyen sonuçlara yol açabilir. Şeker pancarında gübreleme miktarının toprak analizine ve bitkinin ihtiyacına göre belirlenmesi gerekiyor.

Buradaki hedef, pancarı yalnızca büyütmek değil; hasada kadar sağlıklı yaprak alanını koruyarak kökte şeker birikimini desteklemek.

Peki potasyumun rolü ne?

Potasyum, şeker pancarının temel besin elementlerinden biri.

Ancak burada önemli bir ayrıntı var: "Ağustosta daha fazla potasyum verirsem polar kesin yükselir" şeklinde genelleme yapmak doğru değil.

Potasyum ihtiyacı; toprak analizi, mevcut besin durumu, çeşit ve yetiştirme koşullarına göre değerlendirilmelidir. Bakanlık teknik talimatında da şeker pancarında potasyumun temel besin maddeleri arasında yer aldığı ve gübreleme kararının analiz sonuçlarına göre yapılması gerektiği belirtiliyor.

Üretici açısından doğru yaklaşım, eksikliği analizle ortaya konmamış bir besin maddesini yüksek dozlarda uygulamak yerine bitkinin gerçek ihtiyacına göre dengeli besleme yapmak.

"Sulamayı ne zaman kesmeliyim?" sorusunun tek cevabı yok

Ağustos ayında en çok merak edilen konulardan biri de sulamanın ne zaman sonlandırılacağı.

Burada bütün tarlalar için geçerli sabit bir "hasattan 10 gün önce kesin" veya "15 gün önce kesin" kuralı vermek doğru olmaz.

Çünkü sulama programı;

• Hasat tarihi,
• Toprak bünyesi,
• Tarla nemi,
• Hava sıcaklığı,
• Bitkinin gelişim durumu,
• Hasat yöntemi

gibi faktörlere göre değişiyor.

Tarım ve Orman Bakanlığı'nın sulu tarım rehberinde sulamalar; başlangıç, gelişme dönemi ve hasat öncesi sulama olmak üzere farklı amaçlarla ele alınıyor. Hasat öncesi sulamanın amacı ise toprağı tavlı hale getirerek hasadı kolaylaştırmak ve kök kırılmalarını azaltmak.

Dolayısıyla son sulama kararı yalnızca pancarın büyüklüğüne bakılarak değil, hasat planı ve tarlanın nem durumu birlikte değerlendirilerek verilmelidir.

Bilgi Kutusu

Ağustos ayında şeker pancarında 6 kritik kontrol

1. Toprak nemi: Kök bölgesinde kullanılabilir nemi kontrol edin.

2. Yaprak durumu: Solgunluk, kıvrılma ve erken yaşlanma belirtilerini takip edin.

3. Sulama aralığı: Toprak yapısına göre programı düzenleyin.

4. Aşırı su: Göllenme ve drenaj sorunlarına izin vermeyin.

5. Azot: Analiz ve ihtiyaç dışında ilave azot uygulamayın.

6. Hasat planı: Son sulamayı beklenen hasat tarihiyle birlikte değerlendirin.

Üretici bugün ne yapmalı?

• Tarlanın farklı noktalarından toprak nemini kontrol edin.
• Sulama kararını yalnızca takvim üzerinden vermeyin.
• Orta-ağır ve hafif bünyeli toprakları aynı programla sulamayın.
• Yapraklarda sıcaklık ve su stresi belirtilerini takip edin.
• Tarlada göllenme oluşan alanları belirleyin.
• Analiz sonucuna dayanmayan yüksek dozlu gübre uygulamalarından kaçının.
• Hasat tarihini dikkate alarak son sulamaları planlayın.
• Sulama maliyetini de verim hesabına dahil edin.

Uzman değerlendirmesi

Şeker pancarında ağustos ayının ana hedefi, kök büyümesi ile şeker birikimi arasındaki dengeyi korumak.

Yetersiz su, özellikle sıcaklığın yüksek olduğu günlerde yaprakların çalışma kapasitesini düşürerek kök gelişimini ve sakkaroz birikimini baskılayabilir. Öte yandan gereğinden fazla su da hastalık ve kalite problemlerinin yanı sıra gereksiz sulama maliyeti oluşturabilir.

Bu nedenle üreticinin ağustos sulamasında "çok su" veya "az su" yerine ihtiyaç kadar ve doğru zamanda su yaklaşımını benimsemesi daha sağlıklı.

Polar açısından da yalnızca bir gübreye veya tek bir uygulamaya odaklanmak yerine su yönetimi, dengeli besleme, yaprak sağlığı ve hasat zamanının birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.

Tarım sektörüne olası etkileri

Şeker pancarında doğru sulama yönetimi;

• Kök gelişiminin korunmasına,
• Sakkaroz birikiminin desteklenmesine,
• Gereksiz su tüketiminin azaltılmasına,
• Enerji ve sulama maliyetlerinin kontrol edilmesine,
• Kök hastalıkları riskinin azaltılmasına,
• Hasat döneminde daha dengeli ürün alınmasına

katkı sağlayabilir.

Özellikle su kaynaklarının baskı altında olduğu bölgelerde, pancarda verim kadar su kullanım etkinliği de üreticinin kârlılığını belirleyen unsurlardan biri haline geliyor.

Sık Sorulan Sorular

Ağustos ayında şeker pancarı kaç günde bir sulanmalı?

Tek bir aralık bütün tarlalar için geçerli değil. Toprak yapısı, hava koşulları ve kök bölgesindeki nem dikkate alınmalı. Ortalama koşullarda bazı teknik rehberlerde orta-ağır bünyeli topraklar için 7-8 gün, hafif topraklar için 5-6 gün aralıklar veriliyor.

Fazla sulama poları düşürür mü?

Aşırı sulama, şeker kalitesi üzerinde olumsuz etki oluşturabilir ve hastalık riskini artırabilir. Bu nedenle sulama bitkinin gerçek su ihtiyacına göre yönetilmeli.

Ağustos ayında azotlu gübre verilmeli mi?

İhtiyaç dışı azot uygulamasından kaçınılmalı. Şeker pancarında fazla azot teknolojik kaliteyi olumsuz etkileyebilecek unsurlardan biri. Gübreleme toprak analizi ve bitkinin ihtiyacına göre yapılmalı.

Potasyum poları artırır mı?

Potasyum pancarın temel besin maddelerinden biridir ancak "daha fazla potasyum = daha yüksek polar" şeklinde doğrudan bir kural kurulamaz. Uygulama toprak analizi ve bitkinin ihtiyacına göre planlanmalıdır.

Sulama tamamen ne zaman bırakılmalı?

Sabit bir gün veya gün sayısı vermek doğru değildir. Hasat tarihi, toprak nemi, hava koşulları ve tarlanın durumuna göre karar verilmelidir. Hasat öncesi sulama, gerektiğinde toprağı tavlı hale getirerek sökümü kolaylaştırmak amacıyla da uygulanabilir.

Kaynak Bilgisi

Bu içerik; Konya İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün şeker pancarı yetiştiriciliği rehberi, Tarım ve Orman Bakanlığının sulu tarım ve şeker pancarında kaliteye ilişkin teknik kaynakları, Eskişehir İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün tasarruflu sulama bilgilendirmesi ve akademik çalışmalar esas alınarak TarımTR editöryal yayın ilkeleri doğrultusunda özgün olarak hazırlanmıştır.

İlgili İçerikler

• Pancar üreticileri dikkat: Yüksek kazancın anahtarı tonaj değil, polar kalitesi!
• Haftada bir sulama dönemi bitiyor! Toprağın altındaki sensörler çiftçiye ne zaman su vereceğini söylüyor
• Damla sulamada en sık yapılan 7 hata: Bu yanlışlar suyu da verimi de kaybettirebilir
• 2027'de hangi ürün ekilmeli? Çiftçinin kararını artık sadece fiyat değil, su ve destekler belirleyecek